Institutiones Iustiniani lib. IV, tit. III: De lege Aquilia (deels)

De procedure over foutaansprakelijkheid wordt bepaald door de Lex Aquilia. In het eerste hoofdstuk van die wet is bepaald dat, als iemand andermans slaaf of andermans viervoetig dier, dat in het aantal van veedieren is, onrechtmatig heeft gedood, (dat die man) veroordeeld wordt zoveel aan de eigenaar te geven als deze zaak in dat jaar het meeste waard was.

Het feit dat niet precies over een viervoetig dier maar enkel over dat dier dat in 'het aantal van veedieren is' wordt gesproken, heeft de bedoeling dat wij begrijpen dat noch over wilde dieren noch over honden bepaalt wordt, maar enkel over die dieren die in eigenlijke zin worden gezegd te grazen, zoals paarden, muildieren, ezels, runderen, schapen en geiten.

Over zwijnen is hetzelfde besloten; want ook zwijnen worden begrepen in de term 'veedieren', omdat ook deze in kudde grazen. Tenslotte zegt Homerus ook in de Odyssee zo, zoals Aelius Marcianus in zijn Instutiones aanhaalt:...

Degene die met geen enkel recht doodt, wordt aansprakelijk gehouden ten onrechte te doden. En dus wordt degene die een dief doodt niet aansprakelijk gehouden, zeker niet als hij anders het gevaar niet kon ontvluchten. En zelfs wie per ongeluk doodt, wordt niet aansprakelijk gehouden, tenminste als geen enkele culpa/schuldig verzuim van hem wordt gevonden. Want in het algemeen wordt men niet minder op basis van culpa/schuldig verzuim dan op basis van opzet door deze wet aansprakelijk gehouden.

En zo wordt een onderscheid gemaakt als iemand, terwijl hij met speren speelt of oefent, jouw slaaf die voorbijkomt doodt. Want als dat gedaan is door een soldaat op het oefenveld of op een plaats waar het gewoon is te oefenen, dan wordt geen enkele culpa van hem begrepen. Als iemand anders iets dergelijks heeft gedaan, dan is hij schuldig aan culpa/schuldig verzuim. Dezelfde juridische redenering geldt voor een soldaat, als hij dat gedaan heeft op een andere plaats dan degene die bestemd is voor het oefenen van soldaten.

Als een snoeier jouw slaaf die voorbijkwam heeft gedood met een tak die uit een boom geworpen was, als dat gebeurd is bij een openbare weg of buurtweg en hij tevoren niet heeft geroepen, opdat hij de val kon ontwijken, dan is hij schuldig aan culpa/schuldig verzuim. Als hij (de snoeier) tevoren geroepen heeft en hij heeft niet gezorgd dat hij oppaste, dan is de snoeier buiten schuld. Op dezelfde manier wordt hij niet aansprakelijk gehouden als hij toevallig ver van de weg of midden op het terrein snoeide, omdat geen enkele buitenstaander het recht had zich op die plaats te bevinden.

Bovendien, als een dokter, die jouw slaaf heeft geopereerd heeft, de nazorg heeft verwaarloosd en als jouw slaaf daardoor dood is, dan is hij schuldig aan culpa/schuldig verzuim. Onervarenheid wordt ook bij culpa/schuldig verzuim gerekend, bijvoorbeeld als de dokter daardoor jouw slaaf heeft gedood omdat hij hem slecht geopereerd heeft of hem op een verkeerde manier een medicijn heeft gegeven.

Ook als jouw slaaf is platgedrukt door de snelheid van muildieren, die de ezeldrijver niet kon tegenhouden wegens onervarenheid, dan is de ezeldrijver schuldig aan culpa/schuldig verzuim. Maar ook als hij de dieren omwille van zijn gebrek aan kracht niet kon tegenhouden, hoewel een ander die sterker is ze wel had kunnen tegenhouden, dan is die man evenzeer schuldig aan culpa/schuldig verzuim. Hetzelfde geldt ook voor degene die, toen hij paard reed, de snelheid van het paard ofwel wegens onervarenheid ofwel wegens gebrek van zijn kracht niet kon tegenhouden.